Płodozmian w warzywniku: co sadzić po czym
Rośliny z tej samej rodziny nie powinny rosnąć w jednym miejscu rok po roku. Wybierz warzywo, a podpowiemy, co posadzić na tej grządce w przyszłym roku i czego unikać.
Co posadzić po…
71 roślinPlan płodozmianu na 3 grządki i 3 lata
Najprostszy układ: warzywnik dzielisz na trzy części i co roku przesuwasz grupy o jedną grządkę. Obornik albo dużą dawkę kompostu dajesz jesienią tylko pod rośliny I roku.
| Grządka | 2027 | 2028 | 2029 |
|---|---|---|---|
| Grządka A | I rok po oborniku arbuz, bakłażan (oberżyna), brokuł | II rok po oborniku burak ćwikłowy, burak liściowy (boćwina), cebula z dymki | III rok po oborniku bób, fasola szparagowa karłowa, fasola tyczna |
| Grządka B | II rok po oborniku burak ćwikłowy, burak liściowy (boćwina), cebula z dymki | III rok po oborniku bób, fasola szparagowa karłowa, fasola tyczna | I rok po oborniku arbuz, bakłażan (oberżyna), brokuł |
| Grządka C | III rok po oborniku bób, fasola szparagowa karłowa, fasola tyczna | I rok po oborniku arbuz, bakłażan (oberżyna), brokuł | II rok po oborniku burak ćwikłowy, burak liściowy (boćwina), cebula z dymki |
Byliny (rabarbar, szczaw, chrzan, szczypiorek, zioła wieloletnie) i truskawki sadź poza tym układem, na brzegu warzywnika.
Grupy roślin w zmianowaniu
I rok po oborniku
Rośliny o dużych wymaganiach pokarmowych. Sadzi się je na grządce jesienią nawiezionej obornikiem albo dużą dawką kompostu.
Arbuz, Bakłażan (oberżyna), Brokuł, Brukselka, Cukinia, Dynia olbrzymia, Jarmuż, Kalafior, Kapusta głowiasta późna, Kukurydza cukrowa, Melon, Ogórek gruntowy, Papryka, Patison, Pomidor gruntowy, Por, Seler korzeniowy, Seler naciowy, Ziemniak
II rok po oborniku
Średnie wymagania. Świeży obornik im szkodzi (marchew i pietruszka rozwidlają się, cebula gorzej się przechowuje), za to dobrze korzystają z resztek nawozu po roślinach I roku.
Burak ćwikłowy, Burak liściowy (boćwina), Cebula z dymki, Cebula z siewu, Czosnek (ozimy i jary), Fenkuł (koper włoski), Kalarepa, Kapusta głowiasta wczesna, Kapusta pekińska, Kolendra, Koper ogrodowy, Marchew, Pasternak, Pietruszka korzeniowa, Pietruszka naciowa, Roszponka, Rukola, Rzodkiew (czarna/biała), Rzodkiewka, Sałata masłowa, Sałata rzymska, Szpinak
III rok po oborniku
Małe wymagania. Głównie strączkowe, które dzięki bakteriom brodawkowym same wiążą azot z powietrza i zostawiają glebę zasobniejszą dla kolejnej uprawy.
Bób, Fasola szparagowa karłowa, Fasola tyczna, Groch (groszek zielony)
Stanowisko stałe
Byliny i rośliny wieloletnie, które rosną w jednym miejscu kilka lub kilkanaście lat. Nie wchodzą do płodozmianu, sadzi się je na brzegu warzywnika.
Chrzan, Lawenda wąskolistna, Lubczyk ogrodowy, Melisa lekarska, Mięta pieprzowa, Oregano (lebiodka), Rabarbar, Szałwia lekarska, Szczaw ogrodowy, Szczypiorek, Topinambur, Truskawka, Tymianek
Kwiaty i zioła jednoroczne
Zwykle sadzone na brzegach grządek albo na rabatach. W zmianowaniu pilnuje się głównie rodziny, np. astrów nie sadzi się po astrach.
Aksamitka, Aster chiński, Bazylia, Cynia, Cząber ogrodowy, Dalia (georginia), Groszek pachnący, Kosmos (onętek), Majeranek, Nagietek lekarski, Petunia ogrodowa, Rumianek pospolity, Słonecznik ozdobny
Rodziny roślin i przerwy w uprawie
Rośliny z jednej rodziny mają wspólne choroby i szkodniki. Ta sama rodzina wraca na grządkę dopiero po przerwie podanej w tabeli.
| Rodzina | Przerwa, lata | Wspólne problemy | Rośliny |
|---|---|---|---|
| Psiankowate Solanaceae | 3–4 | zaraza ziemniaka (atakuje też pomidory), stonka ziemniaczana | Bakłażan (oberżyna), Papryka, Petunia ogrodowa, Pomidor gruntowy, Ziemniak |
| Dyniowate Cucurbitaceae | 3–4 | mączniak rzekomy i prawdziwy, choroby wirusowe | Arbuz, Cukinia, Dynia olbrzymia, Melon, Ogórek gruntowy, Patison |
| Bobowate (motylkowate) Fabaceae | 3–4 | choroby grzybowe korzeni i podstawy pędu (tzw. zmęczenie gleby) | Bób, Fasola szparagowa karłowa, Fasola tyczna, Groch (groszek zielony), Groszek pachnący |
| Kapustne (krzyżowe) Brassicaceae | 4–5 | kiła kapusty (zarodniki przeżywają w glebie wiele lat), śmietka kapuściana, pchełki | Brokuł, Brukselka, Chrzan, Jarmuż, Kalafior, Kalarepa, Kapusta głowiasta późna, Kapusta głowiasta wczesna, Kapusta pekińska, Rukola, Rzodkiew (czarna/biała), Rzodkiewka |
| Selerowate (baldaszkowate) Apiaceae | 3–4 | połyśnica marchwianka, septorioza selera, alternarioza | Fenkuł (koper włoski), Kolendra, Koper ogrodowy, Lubczyk ogrodowy, Marchew, Pasternak, Pietruszka korzeniowa, Pietruszka naciowa, Seler korzeniowy, Seler naciowy |
| Amarylkowate (czosnkowate) Amaryllidaceae | 3–4 | śmietka cebulanka, mączniak rzekomy cebuli, nicienie | Cebula z dymki, Cebula z siewu, Czosnek (ozimy i jary), Por, Szczypiorek |
| Szarłatowate (komosowate) Amaranthaceae | 3 | chwościk buraka, mszyce | Burak ćwikłowy, Burak liściowy (boćwina), Szpinak |
| Astrowate (złożone) Asteraceae | 2–3 | u sałaty zgnilizny, u astrów fuzaryjne więdnięcie (przerwa 4–5 lat) | Aksamitka, Aster chiński, Cynia, Dalia (georginia), Kosmos (onętek), Nagietek lekarski, Rumianek pospolity, Sałata masłowa, Sałata rzymska, Słonecznik ozdobny, Topinambur |
| Wiechlinowate (trawy) Poaceae | 2 | omacnica prosowianka, głownia kukurydzy | Kukurydza cukrowa |
| Przewiertniowate (dawniej kozłkowate) Caprifoliaceae | 2 | mało wspólnych chorób z innymi warzywami | Roszponka |
| Rdestowate Polygonaceae | – | byliny, rosną latami w jednym miejscu | Rabarbar, Szczaw ogrodowy |
| Jasnotowate (wargowe) Lamiaceae | 2–3 | zioła, większość to byliny | Bazylia, Cząber ogrodowy, Lawenda wąskolistna, Majeranek, Melisa lekarska, Mięta pieprzowa, Oregano (lebiodka), Szałwia lekarska, Tymianek |
| Różowate Rosaceae | 3–4 | truskawki: choroby korzeni i nicienie, plantację przenosi się co 3–4 lata | Truskawka |
Co posadzić obok pomidorów
Zasady, które mają uzasadnienie
- Nie sadź pomidorów obok ziemniaków ani po nich. Obie rośliny to psiankowate i atakuje je ta sama zaraza ziemniaka (Phytophthora infestans). Zarodniki z liści ziemniaka łatwo przenoszą się na pomidory.
- Nie sadź pomidorów po papryce, bakłażanie i pomidorach z poprzedniego roku. To ta sama rodzina, więc w glebie zostają te same choroby.
- Zostaw miejsce: wysokie pomidory zacieniają niskie warzywa od północnej strony. Rośliny lubiące półcień (sałata, szpinak) mogą rosnąć właśnie tam.
Tradycja działkowców
Uprawa współrzędna to w dużej części doświadczenie ogrodników, a nie wynik badań. Poniższe połączenia są popularne i nie szkodzą pomidorom.
- Bazylia: najpopularniejszy sąsiad pomidora. Ma podobne wymagania (ciepło, słońce, regularne podlewanie), więc obie rośliny dobrze rosną na tej samej grządce.
- Aksamitki i nagietki: kwitną całe lato i przyciągają owady zapylające i drapieżne (np. bzygi). Według tradycji aksamitki ograniczają nicienie w glebie, ale efekt zależy od gatunku i długości uprawy.
- Sałata, rzodkiewka, szpinak: rosną szybko i zdążą przed pomidorami: można je wysiać między rzędami wiosną i zebrać, zanim pomidory się rozrosną.
- Czosnek i cebula: w ogrodniczych poradnikach często polecane obok pomidorów. Nie ma mocnych dowodów, że chronią przed chorobami, ale też nie szkodzą.
- Fasola, kapusta: dobre na sąsiednich grządkach, bo należą do innych rodzin. Wysoka fasola tyczna nie powinna jednak zacieniać pomidorów.
Terminy siewu i sadzenia: kiedy siać i sadzić pomidory, bazylia, aksamitka.
Pytania o płodozmian
Co to jest płodozmian?
Płodozmian (zmianowanie) to sadzenie warzyw na danej grządce w stałej kolejności, tak żeby rośliny z tej samej rodziny nie rosły w tym samym miejscu rok po roku. Dzięki temu w glebie nie gromadzą się ich choroby i szkodniki, a składniki pokarmowe są lepiej wykorzystane.
Co sadzić po ziemniakach?
Ziemniaki to roślina I roku po oborniku, więc w następnym roku sadź na tym miejscu warzywa II roku: burak ćwikłowy, burak liściowy (boćwina), cebula z dymki, cebula z siewu, czosnek (ozimy i jary). Unikaj pomidorów, papryki i bakłażana (ta sama rodzina, ta sama zaraza).
Co sadzić po pomidorach?
Po pomidorach dobrze rosną warzywa korzeniowe i cebulowe, np. marchew, pietruszka, buraki i cebula (II rok po oborniku). Psiankowate (ziemniaki, papryka, pomidory) wracają na to miejsce dopiero po 3–4 latach.
Co sadzić po fasoli i grochu?
Strączkowe zostawiają glebę zasobną w azot, dlatego po nich sadzi się rośliny o dużych wymaganiach (I rok): arbuz, bakłażan (oberżyna), brokuł, brukselka, cukinia. Najlepiej jesienią dodać kompost albo obornik.
Co posadzić obok pomidorów?
Pewna zasada jest jedna: nie sadź pomidorów obok ziemniaków ani po nich, bo atakuje je ta sama zaraza. Tradycyjnie obok pomidorów sadzi się bazylię, aksamitki, nagietki, a między rzędami szybką sałatę i rzodkiewkę. To praktyka działkowców, a nie wynik badań, ale tym roślinom na pewno nie szkodzi.
Czy w małym ogródku płodozmian ma sens?
Tak, nawet przy kilku grządkach. Wystarczy podzielić warzywnik na trzy części i co roku przesuwać grupy o jedną grządkę. Najważniejsze jest pilnowanie przerw dla kapustnych (kiła kapusty) i psiankowatych (zaraza ziemniaka).
Rodziny botaniczne: nazwy łacińskie z rosliny.csv (APG IV). Podział na rośliny I, II i III roku po oborniku oraz przerwy w uprawie: klasyczne zasady zmianowania z podręczników warzywnictwa i metodyk integrowanej produkcji (PIORiN). Sąsiedztwo roślin (uprawa współrzędna) to w dużej części ogrodnicza tradycja i tak je opisujemy.